تبلیغات
یادداشتهای حقوقی - ماهیت طلاق به حکم دادگاه
سه شنبه 22 بهمن 1387

ماهیت طلاق به حکم دادگاه

   نوشته شده توسط: هادی حاجیانی    نوع مطلب :حقوق خانواده ،

ماهیت طلاق به حکم دادگاه

هادی حاجیانی

تشکیل زندگی مشترک علاوه بر اینکه مستلزم عبور از جریانهای مادی است، نتیجه علاقه و پیوندی عاطفی بوده است که چنان ریشه در قلب و ذهن طرفین داشته که آنها را به اوجی از رضایت رسانده است تا جایی که خوشبختی خود را در گرو پیوندی استوار میبینند و با کمال میل و رضایتی آمیخته با عشق و احساسات، خود را زیر بار تعهداتی می‌برند که علم حقوق از سنگینی آن به شگفت می‌آید. زندگی مشترک که در علم حقوق به پیوند نکاح شهرت دارد، اگرچه در حیطه عقود و در ردیف سایر قراردادها مورد مطالعه قرار می‌گیرد، اما نقش پررنگ معنویات و جنبه فرا مادی آن ایجاب می‌کند که ما قواعد آن را از حیث ایجاد، تداوم، بقا و انحلال؛ با نگرشی سوای آنچه به دیگر عقود داریم مورد بررسی قرار دهیم تا کلیت قواعد و اصول حقوقی ما را به جمود اندیشه نکشاند و با دیدی انعطاف پذیر احکام نکاح را از منابع و مقتضایات این رابطه استخراج کنیم.

بنابراین نمی‌توان پذیرفت؛ ازدواجی که آن همه هزینه‌های مادی و معنوی در برداشته، به‌راحتی قربانی خشمی زودگذر و نفرتی ظاهری گردد تا این خشم در نهایت به شکل صیغه طلاق در آید و بنیان استواری که در اندیشه طرفین بود به یکباره فرو ریزد. اینجاست که حقوق در جامه مصلحت وارد عرصه خصوصی خانواده می‌شود و با وضع احکام و قواعد منطقی، جلوی خشم آنی و احساسات سست را می‌گیرد تا طرفین فرصتی جهت بازبینی رفتار و گذشته خود بیابند و فارغ از تصمیمات خشم‌آلود، با تعقل و هم‌فکری بتوانند در خصوص بقاء این پیوند یا گسستن دائمی آن تصمیمی قاطع بگیرند. به همین جهت شارع برای حفظ این مصلحت، طلاق رجعی به عنوان اصل قرار داد تا ادامه زندگی زناشویی را با رجوعی ساده در مدت عده امکان پذیر سازد. در همین راستا جز موارد معدود از طلاق را از حکم رجعی بودن خارج ساخته و آنها را بائن نامیده است[1] که راه برگشتی جز توسل به تشریفات مجدد ازدواج وجود ندارد.

اگرچه در رجعی بودن طلاق مصلحت‌ها و حکمت‌هایی نهفته است اما حکم رجوع مانند هر وسیله ای ممکن است در راه نادرست مورد استفاده قرار گیرد و مورد شایع آن زمانی است که زن به دلایل مربوط به شوهر خویش، متقاضی طلاق از وی می‌باشد و پس از امتناع شوهر از دادن طلاق و رجوع به دادگاه و الزام شوهر به طلاق و غیره، موفق به جدایی از همسر خویش می‌شود، اما پس از گذشت این مراحل دشوار، شوهر با رجوعی ساده[2] وضعیت را به حال سابق باز می‌گرداند.[3] این وضعیت سبب می‌شود که زمینه ایذاء زن توسط شوهر فراهم شده و راه سوء استفاده شوهر مخالف طلاق باز باشد، در این صورت تلاش زن به دور تسلسلی می‌ماند که هر بار با رجوع شوهر بی فایده می‌شود.

بنابراین باید راه چاره ای جست تا نه مصلحتی که گفتیم نادیده گرفته شود و نه مفسدتی دیگر به بار آید. بعضی  از حقوقدانان خود را از قید تکلف تحلیل، رها کرده و چاره را در پاک کردن صورت مسئله دانسته اند، به این صورت که طلاق اگر به حکم دادگاه و به درخواست و تقاضای زن باشد، دیگر رجعی نیست بلکه بائن است،[4] اگرچه خارج از مصادیق طلاق بائن باشد. این عقیده در ظاهر منطقی و متین به نظر می‌رسد چراکه اگر طلاق به تقاضای زن و با حکم دادگاه صورت گیرد رجوع شوهر حکم دادگاه را از اثر می‌اندازد و به عبارتی مبنای این جریان را منتفی می‌سازد. اما باید واقع‌بین بود و به صرف مواجه شدن با چنین مشکلی، بی درنگ صورت مسئله را حذف ننمائیم و موضوع حکم قانون را تغییر ندهیم. از طرفی با توجه به ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب سال 1371 تمامی طلاقها با حکم دادگاه مجاز می‌شود و بنابراین حتی اگر زوجین هر دو موافق طلاق باشند باز باید به دادگاه رجوع کنند و در شرایط کنونی هیچ دفترخانه ازدواج و طلاقی حق ثبت طلاق بدون اذن دادگاه را ندارد. بنابراین عملاً تمامی طلاق ها با حکم دادگاه صورت می‌گیرد.[5]  پس طبق نظر حقوقدان مزبور در نظام حقوقی فعلی ما عملاً نباید مصداقی از طلاق خلع[6] داشته باشیم چه زمانی که طلاق به حکم دادگاه بائن محسوب می‌شود دیگر دلیلی وجود ندارد که زن برای اسقاط حق رجوع مرد مالی را به عنوان «فدیه» به شوهر ببخشد، اما حقوقدان مذکور پاسخی به این مسئله نداده است.

همانطور که گفته شد نظر فوق در ظاهر مناسب و مطابق با اوضواع احوال و رویه قضایی است اما در واقع و نفس الامر چنین نیست و پذیرش این نظر در پاره از موارد مخالف نصوص قانونی و شرعی است و از طرفی ممکن است به زیان زن تمام شود. برای رد نظریه فوق باید آثار طلاق رجعی را به طور مختصر برشماریم و ببنیم آیا همه این آثار با مقتضای حکم دادگاه مخالف است. آثار طلاق رجعی را می‌توان چنین برشمرد:

1.      امکان رجوع شوهر به زن در مدت عده (ماده 1148 قانون مدنی)

2.      حق زن در مطالبه نفقه در مدت عده (ماده 1109 قانون مدنی)

3.      امکان توارث زوجین در صورت فوت یکی از آنها در مدت عده (ماده 943 قانون مدنی). بنابراین اگر شوهر در مدت عده فوت کند زن از او ارث می‌برد.

4.       در مدت عده رجعیه ازدواج مرد با دختر برادر یا دختر خواهر زن موکول به اجازه زن است.

5.      در مدت عده رجعیه مرد نمی تواند با خوهر زن ازدواج کند.

6.      طبق شواهد عدیده و ماده 8 قانون امور حسبی مطلقه رجعیه در حکم زوجه دانسته شده است. این حکم آثار بسیاری دارد. مثلاً رابطه نامشروع زن در مدت عده در حکم رابطه داشتن زن شوهر دار است. پس اگر زن یا مرد مرتکب زنا شوند به مجازات زنای محصنه (سنگسار) محکوم می‌شوند. (ماده 85 قانون مجازات اسلامی)

7.      زنای با زنی که در عده رجعیه است موجب حرمت ابدی می‌شود بر خلاف عده طلاق بائن (ماده 1054 قانون مدنی)

8.      در مدت عده رجعیه چنانچه مرد 3 همسر دائم دیگر داشته باشد نمی تواند دیگری را به نکاح دائم خود درآورد.

9.      ایجاد حرمت ابدی ناشی از نه طلاق که شش تای آن عدی (نوعی طلاق رجعی) باشد (ماده 1058 قانون مدنی)

بدیهی است اگر ما طلاق به حکم دادگاه و به درخواست زن را بائن بدانیم سبب می‌شود که علاوه بر رجوع، سایر آثار طلاق رجعی را نیز از این طلاق سلب کنیم در حالی که هیچ دلیل قانونی و منطقی برای این امر نداریم و ملاحظه می‌شود که از میان آثار فوق فقط حق رجوع مرد ممکن است با مقتضای حکم طلاق دادگاه مخالف باشد و هیچ یک از آثار دیگر آن با طلاق به حکم دادگاه منافاتی ندارد، و حتی رجعی بودن طلاق در مواردی به نفع زن می‌باشد؛ مانند اینکه زن در مدت عده حق نفقه دارد که در طلاق بائن چنین حقی ندارد یا اگر در مدت عده مرد فوت نماید زن از او ارث می‌برد لیکن در طلاق بائن چنین نیست. پس دلیلی ندارد که ما در طلاق به حکم دادگاه این حقوق را از زن سلب نماییم و هیچ دلیل شرعی و قانونی نیز بر سلب این حقوق صحه نمی گذارد.

پس تمامی آثار حقوقی طلاق رجعی نافی مقتضای حکم دادگاه به طلاق نمی‌باشد و این منطقی نیست که فقط به خاطر یکی از این آثار، سایر نتایج طلاق رجعی را نادیده بگیرم و بی جهت حکم قانون را تخصیص (اکثر) بزنیم. به نظر می‌رسد در این مورد یعنی طلاق به حکم دادگاه و به درخواست زن؛ اگرچه ما نمی توانیم به اطلاق حکم ماده 1149 قانون مدنی مبنی بر حق رجوع یکطرفه مرد عمل نماییم، اما آنچه متین به نظر می‌رسد اینست که طلاق به حکم دادگاه را طلاق رجعی بدانیم با این تفاوت که برای رجوع نیز رضایت زن باید جلب شود. چه منطقی است که رضایت زن جهت بازگشت به رابطه ای که به درخواست وی منحل شده باید وجود داشته باشد، همانطور که رضایتش در انحلال وجود داشته و مؤثر واقع شده است.[7] پس بهتر است بگوئیم که طلاق به حکم دادگاه رجعی است، لیکن رجوع باید با توافق طرفین صورت گیرد که هم حکمی معارض با ماهیت طلاق نداده باشیم و هم اگر کدورتهای ما بین زوجین برطرف شد و زن شرایط را برای بازگشت به زندگی مشترک مساعد دید، امکان ادامه رابطه زناشویی وجود داشته باشد. این هم به نفع زن است و هم شوهر و هم مصلحت جامعه در آن رعایت می‌شود، مضافاً اینکه امکان سوء استفاده شوهر در این مورد به کلی منتفی می‌شود.

خلاصه اینکه باید پذیرفت که از جهت قانونی و منطقی طلاق به حکم دادگاه و به درخواست زن نیز طلاق رجعی می‌باشد با این تفاوت که رجوع از آن باید به توافق طرفین برسد.



[1] . در شش مورد طلاق بائن محسوب می‌شود: 1- طلاق پیش از نزدیکی (طلاق غیر مدخوله). 2- طلاق زن یائسه. 3- طلاق خلع. 4- طلاق مبارات. 5- سومین طلاق بعد از سه وصلت متوالی. 6-طلاق صغیره

[2] . همانطور که می‌دانید رجوع ایقاع است که به فقط به اراده شوهر واقع می‌شود و دارای تشریفات طلاق نیست و اراده مخالف زن هیچ تأثیری در نفوذ رجوع ندارد. البته باید توجه داشت که تبصره ماده 8 قانون حمایت از خانواده، رجوع در طلاق را موکول به رضایت طرفین دانسته بود، لیکن با تصویب لایحه قانونی دادگاه مدنی خاص و بازگشت به نظام قانون مدنی و فقه در این خصوص، رجوع به همان کیفیت مقرر در قانون مدنی صورت می‌گیرد.

[3] . باید توجه داشت اگرچه زنی که از شوهر کراهت دارد می‌تواند با بخشیدن حقوق خود یا مالی به شوهر در قالب طلاق خلع از وی جدا شود اما خلع بودن طلاق باید به توافق طرفین برسد و امتناع شوهر، تلاش زن را از تأثیر باز می‌دارد.

[4] . دکتر حسین صفایی و دکتر اسدالله امامی. حقوق خانواده. جلد اول. ش 261. ص 292 و 293

[5] . البته حکم دادگاه سبب انحلال رابطه زناشویی نمی‌شود بلکه اذن در طلاق را می‌دهد و واجد آثار طلاق نیست. بنابراین زوج و در صورت استنکاف، نماینده دادگاه باید صیغه طلاق را از جانب زوج، در حضور دو نفر شاهد واجد شرایط جاری کرده و در دفتر طلاق ثبت شود. از تاریخ اجرای صیغه طلاق، نکاح منحل می‌شود.

[6] . طلاق خلع، آن است که زن بواسطه کراهتی که از شوهر دارد در مقابل مالی که به شوهر می دهد از وی طلاق می‌گیرد تا امکان رجوع وجود نداشته باشد. این مال را فدیه می گویند. زن می تواند در مدت عده به فدیه رجوع کرده که در این صورت طلاق به حالت رجعی بازمی‌گردد.

[7] . پس نتیجه می‌گیریم که باید به حکم تبصره ماده 8 قانون حمایت خانواده مصوب 15/11/1353 عمل نمائیم. این تبصره مقرر می‌دارد: «طلاقی كه به موجب این قانون و بر اساس گواهی عدم امكان سازش واقع می شود فقط در صورت توافق كتبی طرفین در زمان عده قابل رجوع است»

البته نگارنده پیشنهاد می دهد که رجوع به طور کلی با اراده زوجین صورت گیرد چراکه رجوع نیز آثاری شبیه عقد نکاح دارد و همانطور که عقد نکاح و آغاز زندگی باید به توافق طرفین برسد، بازگشت به زندگی مشترک پس از انحلال نکاح نیز در حقوق و وضعیت هر دو طرف تأثیر می گذارد پس بهتر است که رجوع نیز در قالب توافق قابل وقوع باشد.


How much can you grow from stretching?
دوشنبه 16 مرداد 1396 11:59 ق.ظ
Hey would you mind sharing which blog platform you're working with?

I'm looking to start my own blog soon but I'm having a
difficult time selecting between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
The reason I ask is because your layout seems different then most blogs and I'm
looking for something completely unique. P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!
Foot Issues
یکشنبه 15 مرداد 1396 12:34 ق.ظ
Very descriptive blog, I liked that bit. Will
there be a part 2?
friedahader.weebly.com
شنبه 14 مرداد 1396 09:30 ق.ظ
Hi there, I found your web site by way of Google whilst searching for a related matter,
your website came up, it seems good. I have bookmarked it in my google bookmarks.

Hi there, simply was aware of your weblog
thru Google, and located that it's really informative.
I'm gonna be careful for brussels. I will be grateful if you continue
this in future. Many folks might be benefited out of your writing.
Cheers!
https://valneudeck.wordpress.com
شنبه 14 مرداد 1396 09:05 ق.ظ
I'm impressed, I must say. Rarely do I come across a blog that's
both educative and entertaining, and let me tell you, you have hit the nail on the head.
The problem is something that not enough folks are speaking intelligently about.
I'm very happy that I found this in my hunt for something relating
to this.
http://charles5barlow.jimdo.com
جمعه 13 مرداد 1396 05:33 ب.ظ
I relish, lead to I discovered exactly what I used to be having
a look for. You have ended my four day lengthy hunt!
God Bless you man. Have a nice day. Bye
Emanuel
سه شنبه 10 مرداد 1396 07:28 ب.ظ
I am in fact happy to read this blog posts which includes tons of
valuable data, thanks for providing these kinds of data.
Linette
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:34 ب.ظ
Wow! Finally I got a web site from where I be able to
in fact obtain useful information regarding my study
and knowledge.
Jill
جمعه 16 تیر 1396 07:23 ب.ظ
My brother recommended I might like this web site.
He was entirely right. This post actually made my day.

You can not imagine just how much time I had spent
for this info! Thanks!
std clinics near me
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 05:10 ق.ظ
بسیار قلب از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن دلنشین اصل
آیا واقعا کار درست با من پس از برخی از زمان.
جایی در سراسر جملات شما در واقع قادر به
من مؤمن متاسفانه تنها برای بسیار در حالی که کوتاه.
من هنوز مشکل خود را با جهش در منطق و یک ممکن است را سادگی به کمک پر همه کسانی شکاف.
در صورتی که شما در واقع که می توانید انجام من خواهد بدون شک تا پایان در گم.
Lynell
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 12:39 ق.ظ
What's Going down i am new to this, I stumbled upon this I've
found It positively useful and it has helped me
out loads. I hope to give a contribution & aid
other users like its helped me. Good job.
Elisabeth
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 06:53 ب.ظ
I'm truly enjoying the design and layout of your site.
It's a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your
theme? Excellent work!
Reva
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:03 ب.ظ
My coder is trying to persuade me to move to .net from PHP.
I have always disliked the idea because of the expenses.
But he's tryiong none the less. I've been using Movable-type on a number of websites for about
a year and am nervous about switching to another platform.
I have heard excellent things about blogengine.net. Is there a way
I can transfer all my wordpress posts into it?
Any help would be greatly appreciated!
Aurelia
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 04:06 ق.ظ
First of all I want to say terrific blog! I had a quick
question that I'd like to ask if you do not
mind. I was interested to know how you center yourself and clear your head prior
to writing. I've had a tough time clearing my mind in getting my ideas out there.
I do enjoy writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes are usually
lost simply just trying to figure out how to begin. Any recommendations or hints?
Thank you!
BHW
چهارشنبه 30 فروردین 1396 09:14 ب.ظ
Appreciate this post. Let me try it out.
BHW
چهارشنبه 30 فروردین 1396 07:45 ب.ظ
Way cool! Some very valid points! I appreciate you writing this write-up and the rest of the site is also very good.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 10:57 ق.ظ
I was recommended this website by my cousin. I am not sure whether this post is written by
him as nobody else know such detailed about my
difficulty. You're amazing! Thanks!
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 01:12 ب.ظ
Hi, I do think this is a great blog. I stumbledupon it ;) I may come back yet again since i have book-marked it.
Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to guide other people.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 10:40 ق.ظ
Useful info. Lucky me I discovered your website unintentionally, and I am surprised why this accident
didn't happened earlier! I bookmarked it.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 09:40 ق.ظ
Hello outstanding blog! Does running a blog such as
this require a large amount of work? I have very little
knowledge of programming however I had been hoping to start my own blog in the near future.
Anyways, if you have any ideas or techniques for new blog owners please share.
I know this is off subject but I just needed to ask. Appreciate it!
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 09:12 ق.ظ
Does your site have a contact page? I'm having problems locating it but,
I'd like to shoot you an e-mail. I've got some recommendations for your blog you might be interested
in hearing. Either way, great site and I look forward to seeing
it develop over time.
amin
شنبه 31 فروردین 1392 10:05 ب.ظ
سلام خسته نباشید وبلاگتون خیلی خوبه میشه در مورد کشته شدن جنین توسط مادر و اینکه چه کسی باید دیه او را پرداخت کنه. برام مطلب بنویسید از شما متشکرم
زیبا
جمعه 22 مهر 1390 01:15 ق.ظ
سلام وبلاگ خوبی دارین منم در زمینه حقوقی فعالیت میکنم خوشحال میشم به وبلاگم سری بزنید.
peabfeepSnisa
شنبه 26 شهریور 1390 01:14 ب.ظ
Cool site http://www.newmedstore.com/ - buy proventil, buy propecia, <a href=http://www.newmedstore.com/>buy propecia</a>, buy cialis and othe.
monitoringov
شنبه 26 شهریور 1390 09:22 ق.ظ
Наша компания предлагает комплекс услуг по определению географического положения транспорта (спутниковый GPS мониторинг)
Установка оборудования мониторинга на ваш автопарк позволит контролировать положение
единиц автопарка в режиме реального времени (отображение на одной из 14-ти карт, в том числе яндекс и гугл - карты)
А также формировать путевые листы, отчеты по всем перемещениям авто за последние 3 месяца,
контролировать скорость, УДАЛЕННО ГЛУШИТЬ ДВИГАТЕЛЬ, контролировать расход топлива и многое другое!

С радостью ответим на все вопросы.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------
http://autotrackk.ru
impotiato
شنبه 26 شهریور 1390 04:08 ق.ظ
Cool site http://www.asianescorts.com/ is a premier free escort directory featuring <a href=http://www.asianescorts.com/>escorts thailand</a> all around Asia. We provide you the largest collection of independent and agency escort girls!
alighelemygag
جمعه 25 شهریور 1390 06:47 ب.ظ
Хороший сайт http://nogtevoj-servis.ru/ - дизайн ногтей, ногти, <a href=http://nogtevoj-servis.ru/>статьи про наращивание ногтей</a>, ногтевой сервис и многое другое.
endomenly
جمعه 25 شهریور 1390 02:54 ب.ظ
Cool site http://www.antibioticsstore.com/ - antibiotics names, acne antibiotics, <a href=http://www.antibioticsstore.com/>antibiotics</a>, antibiotics and othe.
Pousiolereall
پنجشنبه 24 شهریور 1390 09:12 ب.ظ
Cool site http://www.antinarcoleptic.com/ - anti sleepiness, order provigil online, <a href=http://www.antinarcoleptic.com/>modafinil</a>, provigil and othe.
Tumbalmomma
چهارشنبه 23 شهریور 1390 11:50 ب.ظ
Хороший сайт http://avtomkad.ru/ - Сход-развал, Пневмоинструмент, <a href=http://avtomkad.ru/>Борторасширители, монтировки</a>, Балансирующий порошок и многое другое.
BeallyAnaem
چهارشنبه 23 شهریور 1390 09:05 ب.ظ
Хороший сайт http://automend.ru/ - схема уаз 3962, Ремонт субару на рязанском проспекте, <a href=http://automend.ru/>приводной вал мазда</a>, Замена правой и левой опоры подвески силового агрегата, установка январь 5.1 на nissan 6 цилиндров и многое другое.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30