تبلیغات
یادداشتهای حقوقی - معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد
پنجشنبه 6 بهمن 1384

معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد

   نوشته شده توسط: هادی حاجیانی    نوع مطلب :عمومی ،

معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد

اصل نسبی بودن اثر قرارداد از اصول مهم قراردادها است و آن عبارت از تاثیر قرارداد در طرفین معامله یعنی کسانی که اراده آنها یا نمایندگان آنها موجد آن عقد است یا عقد به حکم قانون برای آن شخص محسوب می شود و در معنی اعم قائم مقام طرفین عقد یعنی جانشین متعاقدین نیز جزء طرفین عقد می باشند (ماده 231 قانون مدنی). یکی از اساتید دانشگاه در کتاب خود (1) معامله فضولی را از مصادیق تعهد برای شخص ثالث و تخصیص اصل نسبی بودن اثر قرارداد عنوان کرده است. می دانیم که این اصل نیز مانند بسیاری از اصول توسط مقنن تخصیص شده است و مخصص همان تعهد به نفع شخص ثالث است هر چند در مصادیق این مخصص اختلاف نظر دیده می شود لیکن تفاسیر غیر علمی نمی تواند راهگشای حل شبهات حقوقی باشد صحیح نیست که مستثناء را تفسیر موسع کرد و موارد مشکوک را داخل در آن دانست این رویه با سیستم حقوقی ایران سازگار نیست. منصرف از عقیده موءلف هر چند نامبرده استدلالی برای ادعای خود نیاورده است باید دید آیا می توان قسمت ذیل ماده 196 قانون مدنی را شامل معامله فضولی دانست؟ و اینکه در این قیاس می توان علت را در مقیس علیه (اصل) و مقیس (فرع) یکی دانست و حکم اصل را بی ارتباط با اوصاف اصل و فرع دانست یا خیر؟...

قبل از هر چیز باید تعریف شخص ثالث را بدانیم. ثالث کسی است که در عقد بیگانه است و طرف عقد محسوب نمی شود و اراده ایشان در ساخت ماهیت عقد دخالتی ندارد. به نظر ما معامله فضولی تحت هیچ عنوان از مصادیق تعهد برای شخص ثالث محسوب نمی شود. زیرا، اولا: در تعهد برای شخص ثالث دو طرف ضمن عقد شرطی به نفع شخص ثالث در نظر میگیرند یا اینکه ماهیت عقد را برای ثالث در نظر بگیرند در هر دو حال قصد و رضای طرفین عقد انشای ماهیت قرارداد را موجب می شود و عقد کاملا تشکیل می شود و تمامی شرایط اعتبار عقد وجود دارد ولی در معامله فضولی هنگامی که فضول اموال مالک را منتقل می کند عقد کاملا محقق نمی شود بلکه یکی از شرایط اعتبار عقد یعنی رضای مالک را فاقد است یعنی عقد ناقص است و هنوز کاملا محقق نشده و زمانی که مالک تنفیذ کرد با ضم رضای وی است که عقد کامل می شود. از این مطلب بر می آید که رضای مالک در تحقق کامل عقد موثر است ولی در تعهد به نفع ثالث اراده شخص ثالث در تکمیل عقد تاثیری ندارد و اگر ثالت شرط را رد کند به اعتبار عقد لطمه ای وارد نمی شود ولی رد معامله فضولی توسط مالک عقد را باطل می کند.

ثانیا: در معامله فضولی، فضول هیچ سمتی در عقد ندارد و بعد از تنفیذ مالک فقط عنوان نماینده داشته و نمی توان از لحاظ حقوقی وی را طرف عقد دانست هر چند اراده وی موجد عقد باشد چنانچه در عقد وکالت اراده و قصد وکیل سازنده عقد است ولی طرف معامله موکل است نه وکیل. پس مالک بعد از تنفیذ عقد می شود طرف عقد و تمامی آثار عقد به وی تسری پیدا می کند و دیگر نسبت به فضول تاثیری ندارد پس چگونه می توان مالک را در اینجا شخص ثالث و بیگانه در عقد نامید که در عقد تعهدی برای وی شده است؟... ثالثا: اگر بخواهیم نظر استاد را بپذیریم ناگزیر در عقدی که وکیل شخصی برای موکل انعقاد می کند باید وکیل را طرف اصلی عقد بدانیم و موکل را شخص ثالث، چرا که قصد وکیل عقد را تشکیل داده است و رضای موکل آن را اعتبار بخشیده است و یا اینکه معامله ای که ولی یا قیم صغیر برای مولی علیه خود منعقد می کند باید صغیر را طبق نظر استاد به طریق اولویت شخص ثالث دانست! این همان قیاس مع الفارق است که استاد گرامی بدان متوسل و متمسک شده است...!

رابعا: تاثیر قرارداد نسبت به اشخاص ثالث چنانچه از ظاهر مسئله هویداست مقصود تاثیر عقد است و عقد از زمانی که آثار آن جریان می یابد عنوان تاثیر برای شخص ثالث مطرح می شود در حالی که در معامله فضولی قرارداد غیر نافذ است و قرارداد غیر نافذ اصلا اثری ندارد که آن را تاثیر نسبت به ثالث بدانیم و زمانی که تنفیذ شد آثار آن جاری می شود و هنگامی که تکمیل شد دیگر ثالثی وجود ندارد تا عقد نسبت به وی موثر واقع شود... خامسا: استاد تاثیر عقد فضولی برای شخص ثالث را با تاثیر عقد در ماده 231 قانون مدنی اشتباه کرده است. منظور این ماده تاثیر اثر عقد یا شرط نسبت به ثالث است، یعنی تاثیر عقد در پرتو اراده متعاقدین و آنچه ثمره عقد است نه هر تاثیری. ایشان این که بعد از عقد فضولی تعهدی برای ثالث بوجود می آید در اینکه عقد را تنفیذ یا رد نماید این تعهد را تاثیر نامیده و گفته است این قرارداد از مصادیق تعهد برای شخص ثالث است. فساد این نظر اوضح تر از آن است که نگارنده به شرح آن بپردازد و مختصر اینکه این اثر گذاری با مقصود مقنن فاصله زیادی دارد. در واقع می توان ادعا نمود که بسیاری از عقود نسبت به دیگران هم موثر است اما آیا می توان آن را تعهد برای ثالث پنداشت. چنانچه دو نفر قراردادی منعقد کنند که در مکانی یک نانوائی احداث کنند که قطعا نسبت به اشخاص آن محل موثر است آیا منطقی است آن را تعهد برای شخص ثالث در نظر گرفت؟...

سادسا: اگر در ضمن عقد برای فضول حق فسخ یا هر شرطی به نفع وی در نظر گرفته است قبل از اجازه عقد این شروط قابل اعمال نیست چرا که عقد غیر نافذ است و اثری به بار نمی آورد که این شروط قابل اجرا باشد و به تبع عقد، ناقص است. به نظر می رسد این شروط از همان زمان تشکیل عقد به حکم قانون برای مالک است که بعد از تنفیذ می تواند آنها را اعمال کند مانند حق فسخ و یا دیگر حقوق، مشروط بر اینکه مباشرت فضول علت اصلی در نظر گرفتن این شروط نباشد که در این صورت شروط کان لم یکن می شود. پس فضول در عقد بیگانه است و هیچ تاثیری نمی تواند در عقد بگذارد و مالک طرف عقد است بطوریکه اگر عقد فضولی تعهد برای شخص ثالث یعنی مالک بود انتقال این شروط به مالک خلاف اصول و قواعد حقوقی می بود.

سابعا: هنگامی که شخصی ماهیت عقد را برای ثالث در نظر می گیرد مثلا قراردادی منعقد می کند که شخصی تابلوی نقاشی برای ثالثی رسم نماید در این قرارداد آنچه ظاهر در قصد مشروط له است عوض معنوی است یعنی از مال خود به نفع شخص ثالث تعهدی در نظر میگیرد ولی عقد فضولی شخص فضول از اموال مالک برای مالک انعقاد عقد می کند و اگر به نام خود و برای خود منعقد کند به حکم قانون برای مالک محسوب می شود. در این معامله عوض معنوی برای فضول متصور نیست اگر هم باشد فضول در اموال خود تصرف نمی کند که این معامله برای خود باشد و طبق ماده 196 قانون مدنی معامله برای غیر است در حالی که تعهد برای شخص ثالث معامله برای طرفین است نه برای ثالث و شخص ثالث صرفا از اثر قرارداد منتفع می شود دیگر طرف عقد نیست.

ثامنا: در تعهد برای شخص ثالث طرفین عقد می توان عقد را اقاله کنند ( در نقش قبول شخص ثالث در اقاله این عقد اختلاف است ) ولی در عقد فضولی تا قبل از تنفیذ مالک، فضول نمی تواند عقد را با اصیل اقاله کند چراکه اقاله مختص عقد صحیح است نه غیر نافذ، در عقد غیر نافذ اقاله موضوعیت ندارد. بعد از تنفیذ نیز فضول نمی تواند عقد را اقاله کند و فقط اراده مالک و اصیل می تواند باعث انحلال عقد شود و قبول فضول تاثیری ندارد و بیگانه محسوب می شود. پس با این حساب از این جهت نیز نمی توان این عقد را استثناء اصل نسبی بودن اثر قراردادها دانست.

تاسعا: با توجه به دلایل فوق در عقد فضولی مالک طرف عقد است ولی در تعهد برای شخص ثالث، ثالث طرف عقد نیست. اگر معامله فضولی تعهد برای ثالث بود شخص ثالث و مالک در یک نفر جمع می شود مگر می شود شخصی هم ثالث باشد هم جزء متعاقدین!

نتیجه:

تعهد برای اشخاص ثالث نهادی است خلاف قاعده و استثنائی بر اصل نسبی بودن اثر قراردادها که در مواد 196 و 768 قانون مدنی منعکس شده است لیکن در جهان امروز نظر به گسترش روابط بشر تعهد برای شخص ثالث در قالب نهادهای و تاسیسات حقوقی مانند بیمه عمر و حمل و نقل در روابط مردم به وفور دیده می شود و چنان توسعه یافته که با نگاهی گذرا به مثابه اصل منطبق با قاعده پنداشته می شود. منتها باید پذیرفت که این مخصص را نمی توان در قالب نهادهای مختلف حتی نظیر عقد ضمان یا عقد حواله یا وقف و غیره دانست و با قیاس به شرایط مختص این تاسیسات به کلی گوئی روی آورده و نتیجه گیری های دور از ذهن نمود این رویه در نظام حقوقی ایران پذیرفته نیست. با این حال تحت هیچ شرایطی نمی توان معامله فضولی را از مصادیق تعهد برای شخص ثالث دانست و این همان طور که گفته شد قیاس مع الفارق است باید از این شیوه استدلال غیر علمی دست شست.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1) دکتر پرویز نوین. حقوق مدنی 3. در تعهدات بطور کلی. ص 12۸


http://viagrawwithoutdoctor.com/
دوشنبه 7 مرداد 1398 11:41 ب.ظ

You've made your stand pretty well!!
canada pharmacies online prescriptions canadian pharmaceuticals companies northwestpharmacy prescription drugs without prior prescription canadian rx no 1 canadian pharcharmy online pharmacy near me canada pharmacies account canada drug pharmacy canadian medications online
Buy generic cialis
دوشنبه 3 تیر 1398 06:17 ق.ظ

Thanks a lot! I like it!
cialis ahumada cialis generico lilly cialis side effects dangers non 5 mg cialis generici only best offers cialis use cialis tablets cialis 30 day sample cialis lilly tadalafi cialis professional yohimbe cialis 5mg
Buy cialis online
یکشنبه 2 تیر 1398 02:18 ب.ظ

You actually suggested that well!
buy cialis online legal viagra cialis levitra click now buy cialis brand generic cialis soft gels we choice free trial of cialis cialis kamagra levitra pastillas cialis y alcoho cialis et insomni cialis lilly tadalafi cialis generika in deutschland kaufen
http://trodritur.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 08:40 ق.ظ

Cheers, I appreciate it!
generic cialis pro cialis for sale callus are there generic cialis only best offers cialis use cialis 20 mg cost rx cialis para comprar cialis 5 mg schweiz generic cialis 20mg tablets tadalafil 5mg
can i buy cialis over the counter
شنبه 1 تیر 1398 11:34 ب.ظ

Superb content. Thanks.
opinioni cialis generico 5 mg cialis coupon printable cialis 30 day sample cialis efficacit cialis coupon look here cialis cheap canada we recommend cheapest cialis side effects of cialis cialis bula cialis kamagra levitra
cialis dangers
شنبه 1 تیر 1398 05:50 ب.ظ

Helpful forum posts. Regards.
only best offers 100mg cialis cialis coupons printable usa cialis online venta de cialis canada cialis australian price click here cialis daily uk cialis 20mg preis cf price cialis wal mart pharmacy prezzo di cialis in bulgaria order a sample of cialis
Online cialis
شنبه 1 تیر 1398 06:52 ق.ظ

You actually explained this very well!
cialis patent expiration generico cialis mexico cialis pills in singapore canadian drugs generic cialis cialis 20 mg cut in half buy cialis sample pack cialis generic availability cialis 50 mg soft tab cialis patentablauf in deutschland enter site very cheap cialis
Cialis generic
شنبه 1 تیر 1398 12:51 ق.ظ

You actually explained this very well!
prices on cialis 10 mg cialis uk next day generico cialis mexico cialis free trial cialis para que sirve free generic cialis where cheapest cialis side effects of cialis tadalafil 20 mg tarif cialis france
http://guenaldve.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 02:47 ب.ظ

Many thanks! Numerous knowledge.

compare prices cialis uk cialis billig cialis canadian drugs warnings for cialis buy cialis uk no prescription generic cialis at the pharmacy cialis tablets australia cialis 5 effetti collaterali click now buy cialis brand are there generic cialis
Cialis 20 mg
جمعه 31 خرداد 1398 08:43 ق.ظ

You reported it well!
brand cialis nl we like it cialis soft gel cialis 5 mg para diabeticos cialis generique 5 mg only best offers 100mg cialis acheter cialis meilleur pri cialis billig cialis uk next day cialis prices in england cialis tadalafil online
http://pounracom.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 10:26 ب.ظ

Appreciate it. Loads of advice!

cialis taglich generic cialis we recommend cialis info cialis free trial what is cialis buy cialis online legal cialis 10mg prix pharmaci cialis generika in deutschland kaufen ou trouver cialis sur le net buy cialis online legal
http://taikebea.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 03:59 ب.ظ

Great material. Cheers!
cialis 100 mg 30 tablet cialis 100mg suppliers only here cialis pills cialis super acti tadalafil 5mg cialis cost enter site natural cialis cialis daily dose generic low cost cialis 20mg ou acheter du cialis pas cher
cialis buy over counter
پنجشنبه 30 خرداد 1398 03:27 ق.ظ

Valuable knowledge. Thanks.
cialis 5 mg scheda tecnica cialis farmacias guadalajara cialis 5mg billiger cialis patentablauf in deutschland miglior cialis generico american pharmacy cialis cialis 30 day trial coupon 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis generico in farmacia cialis purchasing
http://buyrughu.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 09:45 ب.ظ

Many thanks. Useful stuff!
cialis authentique suisse cialis online cialis cuantos mg hay deutschland cialis online we like it safe cheap cialis comprar cialis 10 espa241a tadalafil 10 mg cialis canada on line dose size of cialis female cialis no prescription
Cialis prices
چهارشنبه 29 خرداد 1398 11:21 ق.ظ

You actually stated that perfectly!
where do you buy cialis cialis dosage tarif cialis france cialis et insomni cialis price in bangalore buy cialis sample pack cialis side effects dangers cialis 5 effetti collaterali buy cheap cialis in uk cuanto cuesta cialis yaho
Cialis canada
چهارشنبه 29 خرداد 1398 05:19 ق.ظ

Kudos. Wonderful information.
precios de cialis generico generic cialis review uk cialis cuantos mg hay cialis tablets australia online cialis cialis 20mg preis cf cialis online napol cialis tablets for sale generic cialis generic cialis tadalafil
http://entader.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 06:58 ب.ظ

Nicely put, Cheers.
cialis in sconto generic cialis soft gels cialis free trial comprar cialis navarr how do cialis pills work we like it cialis price cialis 5 mg schweiz cialis pills in singapore cialis 200 dollar savings card cialis 5 effetti collaterali
http://oplbasmar.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 06:41 ق.ظ

You reported that effectively.
we like it cialis soft gel generic cialis with dapoxetine buy cialis online nz cialis pills in singapore enter site very cheap cialis generic cialis at walmart acquistare cialis internet buy cialis cialis daily reviews cialis 5 mg
Cialis canada
دوشنبه 27 خرداد 1398 03:48 ب.ظ

Appreciate it! A lot of write ups.

online cialis dose size of cialis cialis online napol comprar cialis navarr ou trouver cialis sur le net does cialis cause gout cialis prezzo di mercato deutschland cialis online cialis kaufen wo get cheap cialis
Generic cialis
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:16 ق.ظ

Regards! Lots of info.

american pharmacy cialis generic cialis levitra cialis generico postepay generic cialis with dapoxetine safe site to buy cialis online cuanto cuesta cialis yaho cialis uk get cheap cialis generic cialis review uk are there generic cialis
Cialis pills
دوشنبه 27 خرداد 1398 01:09 ق.ظ

Thank you. Numerous stuff!

generic low dose cialis purchase once a day cialis cialis online napol cialis pills in singapore cialis for bph cialis 5mg prix we use it 50 mg cialis dose cialis generika wow cialis tadalafil 100mg 40 mg cialis what if i take
only best offers 100mg cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 11:18 ق.ظ

You said this exceptionally well!
cialis dosage amounts canadian cialis cialis generico cialis online holland click now cialis from canada when can i take another cialis cialis cost cialis 200 dollar savings card cialis pills in singapore look here cialis order on line
http://talpfreehin.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 02:23 ق.ظ

Thank you! Quite a lot of posts!

generic cialis pill online generic cialis 20mg tablets cialis efficacit interactions for cialis cialis manufacturer coupon cialis from canada cialis for sale cialis online holland cialis 5 effetti collaterali prescription doctor cialis
http://riatingpres.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 09:32 ب.ظ

Wow many of wonderful tips.
dose size of cialis cost of cialis cvs cialis generico lilly costo in farmacia cialis generic cialis pill online cialis online holland enter site very cheap cialis cialis side effects dangers enter site very cheap cialis trusted tabled cialis softabs
order cialis online
شنبه 25 خرداد 1398 07:29 ق.ظ

Fantastic material. Thanks.
precios de cialis generico cialis diario compra cialis qualitat look here cialis cheap canada cialis venta a domicilio cialis canadian drugs acheter du cialis a geneve cialis online nederland dosagem ideal cialis cilas
Cialis pills
جمعه 24 خرداد 1398 10:17 ب.ظ

Reliable information. Many thanks!
preis cialis 20mg schweiz purchasing cialis on the internet cialis super kamagra viagra cialis levitra cialis patentablauf in deutschland cialis side effects dangers cialis 5 mg para diabeticos cialis for bph cialis herbs generic cialis at the pharmacy
http://bawebramb.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 05:21 ب.ظ

You suggested that effectively.
cialis prezzo di mercato cialis canada on line cialis tadalafil online cialis 30 day trial coupon buy online cialis 5mg cialis soft tabs for sale generic for cialis cialis for sale south africa cialis venta a domicilio estudios de cialis genricos
buy cialis online no prescription usa
جمعه 24 خرداد 1398 08:08 ق.ظ

Cheers! I appreciate this!
canadian drugs generic cialis cialis 5 mg effetti collateral cialis price in bangalore buy cialis cheap 10 mg cheap cialis cialis for sale in europa cialis reviews cialis generika cialis herbs buying cialis overnight
Online cialis
جمعه 24 خرداد 1398 02:39 ق.ظ

Thank you, Plenty of advice!

cialis wir preise generic cialis 20mg tablets cialis 5 mg schweiz acquistare cialis internet usa cialis online cialis name brand cheap buy brand cialis cheap cialis online holland tesco price cialis cialis 05
Cialis pills
پنجشنبه 23 خرداد 1398 05:45 ب.ظ

You suggested this really well!
what is cialis enter site natural cialis cialis free trial cialis prices in england cialis authentique suisse cialis name brand cheap cialis efficacit achat cialis en suisse cialis dosage miglior cialis generico
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30