تبلیغات
یادداشتهای حقوقی - معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد
پنجشنبه 6 بهمن 1384

معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد

   نوشته شده توسط: هادی حاجیانی    نوع مطلب :عمومی ،

معامله فضولی و اصل نسبی بودن اثر قرارداد

اصل نسبی بودن اثر قرارداد از اصول مهم قراردادها است و آن عبارت از تاثیر قرارداد در طرفین معامله یعنی کسانی که اراده آنها یا نمایندگان آنها موجد آن عقد است یا عقد به حکم قانون برای آن شخص محسوب می شود و در معنی اعم قائم مقام طرفین عقد یعنی جانشین متعاقدین نیز جزء طرفین عقد می باشند (ماده 231 قانون مدنی). یکی از اساتید دانشگاه در کتاب خود (1) معامله فضولی را از مصادیق تعهد برای شخص ثالث و تخصیص اصل نسبی بودن اثر قرارداد عنوان کرده است. می دانیم که این اصل نیز مانند بسیاری از اصول توسط مقنن تخصیص شده است و مخصص همان تعهد به نفع شخص ثالث است هر چند در مصادیق این مخصص اختلاف نظر دیده می شود لیکن تفاسیر غیر علمی نمی تواند راهگشای حل شبهات حقوقی باشد صحیح نیست که مستثناء را تفسیر موسع کرد و موارد مشکوک را داخل در آن دانست این رویه با سیستم حقوقی ایران سازگار نیست. منصرف از عقیده موءلف هر چند نامبرده استدلالی برای ادعای خود نیاورده است باید دید آیا می توان قسمت ذیل ماده 196 قانون مدنی را شامل معامله فضولی دانست؟ و اینکه در این قیاس می توان علت را در مقیس علیه (اصل) و مقیس (فرع) یکی دانست و حکم اصل را بی ارتباط با اوصاف اصل و فرع دانست یا خیر؟...

قبل از هر چیز باید تعریف شخص ثالث را بدانیم. ثالث کسی است که در عقد بیگانه است و طرف عقد محسوب نمی شود و اراده ایشان در ساخت ماهیت عقد دخالتی ندارد. به نظر ما معامله فضولی تحت هیچ عنوان از مصادیق تعهد برای شخص ثالث محسوب نمی شود. زیرا، اولا: در تعهد برای شخص ثالث دو طرف ضمن عقد شرطی به نفع شخص ثالث در نظر میگیرند یا اینکه ماهیت عقد را برای ثالث در نظر بگیرند در هر دو حال قصد و رضای طرفین عقد انشای ماهیت قرارداد را موجب می شود و عقد کاملا تشکیل می شود و تمامی شرایط اعتبار عقد وجود دارد ولی در معامله فضولی هنگامی که فضول اموال مالک را منتقل می کند عقد کاملا محقق نمی شود بلکه یکی از شرایط اعتبار عقد یعنی رضای مالک را فاقد است یعنی عقد ناقص است و هنوز کاملا محقق نشده و زمانی که مالک تنفیذ کرد با ضم رضای وی است که عقد کامل می شود. از این مطلب بر می آید که رضای مالک در تحقق کامل عقد موثر است ولی در تعهد به نفع ثالث اراده شخص ثالث در تکمیل عقد تاثیری ندارد و اگر ثالت شرط را رد کند به اعتبار عقد لطمه ای وارد نمی شود ولی رد معامله فضولی توسط مالک عقد را باطل می کند.

ثانیا: در معامله فضولی، فضول هیچ سمتی در عقد ندارد و بعد از تنفیذ مالک فقط عنوان نماینده داشته و نمی توان از لحاظ حقوقی وی را طرف عقد دانست هر چند اراده وی موجد عقد باشد چنانچه در عقد وکالت اراده و قصد وکیل سازنده عقد است ولی طرف معامله موکل است نه وکیل. پس مالک بعد از تنفیذ عقد می شود طرف عقد و تمامی آثار عقد به وی تسری پیدا می کند و دیگر نسبت به فضول تاثیری ندارد پس چگونه می توان مالک را در اینجا شخص ثالث و بیگانه در عقد نامید که در عقد تعهدی برای وی شده است؟... ثالثا: اگر بخواهیم نظر استاد را بپذیریم ناگزیر در عقدی که وکیل شخصی برای موکل انعقاد می کند باید وکیل را طرف اصلی عقد بدانیم و موکل را شخص ثالث، چرا که قصد وکیل عقد را تشکیل داده است و رضای موکل آن را اعتبار بخشیده است و یا اینکه معامله ای که ولی یا قیم صغیر برای مولی علیه خود منعقد می کند باید صغیر را طبق نظر استاد به طریق اولویت شخص ثالث دانست! این همان قیاس مع الفارق است که استاد گرامی بدان متوسل و متمسک شده است...!

رابعا: تاثیر قرارداد نسبت به اشخاص ثالث چنانچه از ظاهر مسئله هویداست مقصود تاثیر عقد است و عقد از زمانی که آثار آن جریان می یابد عنوان تاثیر برای شخص ثالث مطرح می شود در حالی که در معامله فضولی قرارداد غیر نافذ است و قرارداد غیر نافذ اصلا اثری ندارد که آن را تاثیر نسبت به ثالث بدانیم و زمانی که تنفیذ شد آثار آن جاری می شود و هنگامی که تکمیل شد دیگر ثالثی وجود ندارد تا عقد نسبت به وی موثر واقع شود... خامسا: استاد تاثیر عقد فضولی برای شخص ثالث را با تاثیر عقد در ماده 231 قانون مدنی اشتباه کرده است. منظور این ماده تاثیر اثر عقد یا شرط نسبت به ثالث است، یعنی تاثیر عقد در پرتو اراده متعاقدین و آنچه ثمره عقد است نه هر تاثیری. ایشان این که بعد از عقد فضولی تعهدی برای ثالث بوجود می آید در اینکه عقد را تنفیذ یا رد نماید این تعهد را تاثیر نامیده و گفته است این قرارداد از مصادیق تعهد برای شخص ثالث است. فساد این نظر اوضح تر از آن است که نگارنده به شرح آن بپردازد و مختصر اینکه این اثر گذاری با مقصود مقنن فاصله زیادی دارد. در واقع می توان ادعا نمود که بسیاری از عقود نسبت به دیگران هم موثر است اما آیا می توان آن را تعهد برای ثالث پنداشت. چنانچه دو نفر قراردادی منعقد کنند که در مکانی یک نانوائی احداث کنند که قطعا نسبت به اشخاص آن محل موثر است آیا منطقی است آن را تعهد برای شخص ثالث در نظر گرفت؟...

سادسا: اگر در ضمن عقد برای فضول حق فسخ یا هر شرطی به نفع وی در نظر گرفته است قبل از اجازه عقد این شروط قابل اعمال نیست چرا که عقد غیر نافذ است و اثری به بار نمی آورد که این شروط قابل اجرا باشد و به تبع عقد، ناقص است. به نظر می رسد این شروط از همان زمان تشکیل عقد به حکم قانون برای مالک است که بعد از تنفیذ می تواند آنها را اعمال کند مانند حق فسخ و یا دیگر حقوق، مشروط بر اینکه مباشرت فضول علت اصلی در نظر گرفتن این شروط نباشد که در این صورت شروط کان لم یکن می شود. پس فضول در عقد بیگانه است و هیچ تاثیری نمی تواند در عقد بگذارد و مالک طرف عقد است بطوریکه اگر عقد فضولی تعهد برای شخص ثالث یعنی مالک بود انتقال این شروط به مالک خلاف اصول و قواعد حقوقی می بود.

سابعا: هنگامی که شخصی ماهیت عقد را برای ثالث در نظر می گیرد مثلا قراردادی منعقد می کند که شخصی تابلوی نقاشی برای ثالثی رسم نماید در این قرارداد آنچه ظاهر در قصد مشروط له است عوض معنوی است یعنی از مال خود به نفع شخص ثالث تعهدی در نظر میگیرد ولی عقد فضولی شخص فضول از اموال مالک برای مالک انعقاد عقد می کند و اگر به نام خود و برای خود منعقد کند به حکم قانون برای مالک محسوب می شود. در این معامله عوض معنوی برای فضول متصور نیست اگر هم باشد فضول در اموال خود تصرف نمی کند که این معامله برای خود باشد و طبق ماده 196 قانون مدنی معامله برای غیر است در حالی که تعهد برای شخص ثالث معامله برای طرفین است نه برای ثالث و شخص ثالث صرفا از اثر قرارداد منتفع می شود دیگر طرف عقد نیست.

ثامنا: در تعهد برای شخص ثالث طرفین عقد می توان عقد را اقاله کنند ( در نقش قبول شخص ثالث در اقاله این عقد اختلاف است ) ولی در عقد فضولی تا قبل از تنفیذ مالک، فضول نمی تواند عقد را با اصیل اقاله کند چراکه اقاله مختص عقد صحیح است نه غیر نافذ، در عقد غیر نافذ اقاله موضوعیت ندارد. بعد از تنفیذ نیز فضول نمی تواند عقد را اقاله کند و فقط اراده مالک و اصیل می تواند باعث انحلال عقد شود و قبول فضول تاثیری ندارد و بیگانه محسوب می شود. پس با این حساب از این جهت نیز نمی توان این عقد را استثناء اصل نسبی بودن اثر قراردادها دانست.

تاسعا: با توجه به دلایل فوق در عقد فضولی مالک طرف عقد است ولی در تعهد برای شخص ثالث، ثالث طرف عقد نیست. اگر معامله فضولی تعهد برای ثالث بود شخص ثالث و مالک در یک نفر جمع می شود مگر می شود شخصی هم ثالث باشد هم جزء متعاقدین!

نتیجه:

تعهد برای اشخاص ثالث نهادی است خلاف قاعده و استثنائی بر اصل نسبی بودن اثر قراردادها که در مواد 196 و 768 قانون مدنی منعکس شده است لیکن در جهان امروز نظر به گسترش روابط بشر تعهد برای شخص ثالث در قالب نهادهای و تاسیسات حقوقی مانند بیمه عمر و حمل و نقل در روابط مردم به وفور دیده می شود و چنان توسعه یافته که با نگاهی گذرا به مثابه اصل منطبق با قاعده پنداشته می شود. منتها باید پذیرفت که این مخصص را نمی توان در قالب نهادهای مختلف حتی نظیر عقد ضمان یا عقد حواله یا وقف و غیره دانست و با قیاس به شرایط مختص این تاسیسات به کلی گوئی روی آورده و نتیجه گیری های دور از ذهن نمود این رویه در نظام حقوقی ایران پذیرفته نیست. با این حال تحت هیچ شرایطی نمی توان معامله فضولی را از مصادیق تعهد برای شخص ثالث دانست و این همان طور که گفته شد قیاس مع الفارق است باید از این شیوه استدلال غیر علمی دست شست.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1) دکتر پرویز نوین. حقوق مدنی 3. در تعهدات بطور کلی. ص 12۸


Long eyelashes
دوشنبه 31 اردیبهشت 1397 07:18 ق.ظ
I goo to see every day a few sites and websites to read articles oor reviews, but this webpage presentgs feature based posts.
pharmacy app
چهارشنبه 26 اردیبهشت 1397 12:11 ب.ظ
Great article! We are linking to this particularly great article on our site.
Keep uup the good writing.
Generic cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 03:27 ق.ظ

Kudos! Numerous advice!

cialis e hiv 200 cialis coupon cialis 5 mg where cheapest cialis cialis cipla best buy cialis for bph cialis qualitat how to buy cialis online usa cialis generika in deutschland kaufen tadalafil 10 mg
Eyelashes
چهارشنبه 19 اردیبهشت 1397 09:01 ب.ظ
Does your website have a contact page? I'm habing problems locating it
but, I'd like to send yyou an email. I've got sone ideas for your blog you
might be interested in hearing. Either way, grest webssite and I look forward to seeing it expand over time.
Cialis online
جمعه 7 اردیبهشت 1397 06:41 ب.ظ

You expressed that wonderfully.
cialis per paypa il cialis quanto costa cialis for sale south africa cialis official site ou trouver cialis sur le net cipla cialis online cialis e hiv we use it cialis online store cialis price thailand tadalafil 20 mg
Tadalafil 20 mg
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 07:35 ب.ظ

Amazing postings. Kudos!
how to buy generic viagra blue pill buy viagra super active online buy viagra onlines uk sildenafil viagra online pharmacy uk is it legal to buy viagra online cheapest viagra with prescription uk viagra prices generic viagra pharmacy
Viagra 5mg prix
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 03:14 ق.ظ

Thanks, A good amount of content!

where i can buy viagra sildenafil prices uk order pharmacy online where yo buy viagra viagra pharmacy levitra order viagra without rx online order viagra cheap pharmacies want to buy viagra buy viagra online without rx
depforce medicine
شنبه 1 اردیبهشت 1397 01:36 ق.ظ
If ome one needs too be updatted with hottest technologies thjerefore he musxt
bbe payy a quicck vissit thyis website andd bee upp to date all the time.
Cialis canada
شنبه 18 فروردین 1397 09:00 ب.ظ

Amazing material. Many thanks.
does cialis cause gout cialis price in bangalore tadalafil generic female cialis no prescription rezeptfrei cialis apotheke cialis 5mg prix cialis sans ordonnance calis cialis dosage walgreens price for cialis
Buy cialis online
جمعه 17 فروردین 1397 06:57 ب.ظ

Factor very well applied.!
cialis prezzo in linea basso cialis savings card tarif cialis france calis miglior cialis generico generic cialis levitra cialis rezeptfrei acheter cialis kamagra buying cialis on internet click here cialis daily uk
Buy cialis online
پنجشنبه 2 فروردین 1397 11:26 ب.ظ

Awesome info. Thank you.
cialis 200 dollar savings card precios de cialis generico cialis lilly tadalafi wow cialis tadalafil 100mg cialis cuantos mg hay cialis 5 mg schweiz how to buy cialis online usa cialis 30 day trial coupon we like it cialis price where to buy cialis in ontario
Cialisvog
یکشنبه 27 اسفند 1396 10:00 ب.ظ

Fantastic forum posts. Thank you.
cialis with 2 days delivery cialis cipla best buy cost of cialis cvs cialis coupons printable cialis 10mg prix pharmaci buy cialis cheap 10 mg achat cialis en itali interactions for cialis cialis cost cialis daily
Nintendo giveaway
جمعه 24 آذر 1396 04:17 ب.ظ
فقط می خواهم بگویم مقاله شما شگفت آور است.
روشنایی در ارسال شما به سادگی عالی است و می توانم فکر کنم حرفه ای هستم
در این موضوع خوب با اجازه شما به من اجازه می دهد که از شما نگهداری کنم
خوراک برای به روز رسانی با رسم نزدیک پست. با تشکر از شما یک میلیون و
لطفا کار لذت بخش را ادامه دهید
Aaron
جمعه 17 آذر 1396 10:29 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on truck. Regards
Theo
جمعه 17 آذر 1396 06:19 ق.ظ
Nice weblog here! Also your site loads up fast! What host are you using?
Can I am getting your associate link on your host?

I want my web site loaded up as quickly as yours lol
imvu cheats
جمعه 10 آذر 1396 12:26 ق.ظ
از به اشتراک گذاری اطلاعاتتان تشکر. من واقعا از تلاش های شما قدردانی می کنم و منتظر نوبت های بعدی شما هستم و از شما متشکرم.
What is the tendon at the back of your ankle?
یکشنبه 26 شهریور 1396 03:45 ق.ظ
Inspiring quest there. What happened after?
Take care!
cheap phone psychic reading
دوشنبه 20 شهریور 1396 12:07 ب.ظ
من فقط اطلاعات مفیدی را که در مقالات شما ارائه می دهم دوست دارم.
من وبلاگ شما را نشانه گذاری میکنم و مرتبا به طور مرتب آزمایش می کنم.
من نسبتا مطمئن هستم که من چیزهای جدیدی می گویم
درست در اینجا! موفق باشید برای زیر!
cheap phone psychics
دوشنبه 20 شهریور 1396 11:16 ق.ظ
هی اونجا! من می دانم که این مسئله خالی است اما من تعجب کردم
کدام وبلاگ شما از این سایت استفاده می کنید؟ من از وردپرس خسته هستم چون من با هکرها مشکل داشتم
و من به جای دیگری برای پلتفرم دیگری نگاه می کنم. من عالی میشم اگر
شما می توانید در جهت یک پلت فرم خوب اشاره کنید.
std testing near me
دوشنبه 20 شهریور 1396 05:32 ق.ظ
تقریبا غیرممکن است که افراد تحصیلکرده را در این موضوع پیدا کنید
اما شما صدایی مثل شما می دانید آنچه شما در مورد صحبت می کنید! با تشکر
cheap phone psychic readings
دوشنبه 20 شهریور 1396 03:58 ق.ظ
فوق العاده است، چه وبلاگ آن است! این وب سایت فراهم می کند
اطلاعات ارزشمند به ما، نگه داشتن آن.
anonymous std testing
دوشنبه 20 شهریور 1396 03:25 ق.ظ
هی من می دانم که این موضوع خالی است اما من می خواهم بپرسم.
آیا علاقه مند به تبادل لینک یا شاید مهمان نوشتن یک پست وبلاگ هستید؟
یا برعکس؟ وبلاگ من به تعداد زیادی از موضوعات مشابه اشاره می کند
به عنوان شما و من اعتقاد دارم که ما می تواند تا حد زیادی از یکدیگر بهره مند شوند.
اگر شما علاقه مند هستید، لطفا به من ایمیل ارسال کنید.
منتظر شنیدن از شما هستم! وبلاگ فوق العاده توسط
مسیر!
std screening near me
یکشنبه 19 شهریور 1396 07:10 ب.ظ
من به سادگی نمی توانستم وبسایت خود را پیش از پیشنهاد دادن به من، ترک کنم
واقعا از اطلاعات معمولی که فردی به مهمانان ارائه می دهد لذت می برد؟
دوباره به طور پیوسته برای بررسی پست های متقابل بررسی می شود
candicegroshans.hatenablog.com
چهارشنبه 18 مرداد 1396 12:15 ب.ظ
Hello friends, fastidious article and fastidious arguments commented here, I am
in fact enjoying by these.
http://colossalintrosp33.jimdo.com
سه شنبه 17 مرداد 1396 08:36 ق.ظ
I am truly glad to read this web site posts which contains plenty of useful facts,
thanks for providing such data.
hack tokens chaturbate
پنجشنبه 12 مرداد 1396 09:50 ب.ظ
Fantastic web site. A lot of useful info here.
I'm sending it to some friends ans also sharing in delicious.
And obviously, thank you for your effort!
Maurice
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:42 ب.ظ
If some one wishes to be updated with latest technologies therefore he must be visit this website and
be up to date everyday.
Newton
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:08 ق.ظ
I love what you guys tend to be up too. This kind of clever work
and exposure! Keep up the good works guys I've included you guys to my own blogroll.
یعقوب زاهد
دوشنبه 4 آذر 1392 01:05 ب.ظ
باسلام
احتراما شریک اینجانب در سال 87 زمینی مشایی که 10 درصد ان مال شریک دیگر میباشد در یک معامله ای که قبلا انجام شده وخریدار زمین مذکور را اشتباهی اجرا نموده و باعث گردیده ب زمین خالی رها شده و در یک صلح نامهای د یگر
زمین مذکور صلح گردیده ولی مالک 10 درصد انرا امضا نکرده و تاکنون نیز شکایتی ندارد ایا این معامله فظولی میباشد
حقوقدان
دوشنبه 26 تیر 1391 12:36 ق.ظ
سسسسلام؟
من اولین باره كه به وب شما میام.
مطالب خیلی خوب و مفیدی بود.
موفق باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30